Muamer Tabakovic - AI in archtectuur en design

Mikal: Welkom bij de podcast HKU en AI.

Mikal: In deze podcast gaan we in gesprek met HKU'ers en alumni over hoe zij AI inzetten in hun werk- en maakprocessen.

Mikal: In elke aflevering zongen we in op één aspect van AI, de aanleiding van een concrete gebeurtenis of ervaring.

Mikal: Ik ben Mikal van Leeuwen.

Babette: En ik ben Babette van Reden.

Mikal: En vandaag gaan we in de studio Muamer Tabakovic, architect bij Groosman.

Mikal: Hallo.

Mikal: Hoi, hallo.

Muamer: Welkom. Kan jij jezelf even voorstellen?

Muamer: Zeker. Ik ben dus Muamer Tabakovic, architect bij Groosman, in Rotterdam zitten wij.

Muamer: Daarnaast ook docent aan de TU Delft, wat ik doe actief bij platform woonopgave, strijden voor goede huisvesting.

Muamer: En ik ben ook recent lid geworden bij de Welstandscommissie van Rijswijk.

Muamer: Dat vind ik hartstikke leuk om te doen.

Muamer: En ja, ik vertel ook wel eens wat over AI.

Muamer: En daarom zit ik hier volgens mij.

Mikal: Ja, klopt.

Mikal: Ja, want we hebben een klein beetje vals gespeeld.

Mikal: Want de opzet van deze podcast is dat we HKU'ers spreken.

Mikal: En nou ben jij geen HKU'er officieel.

Muamer: Nee.

Mikal: Maar we wilden je toch heel graag spreken.

Mikal: Want je was wel bij een HKU-event namelijk.

Muamer: Klopt.

Muamer: Ja, nee, dat vind ik heel leuk dat jullie mij hebben uitgenodigd.

Muamer: Nee, het was inderdaad een lezing.

Muamer: Of in ieder geval een soort inkijk hoe wij AI gebruiken als architectenbureau.

Muamer: En dat was echt hartstikke leuk.

Muamer: Er is best wel het overlap tussen wat jullie doen en wat wij doen als architecten.

Muamer: En ik denk dat het best wel elkaar kan helpen.

Muamer: Zeker de werkmethodiek, authenticiteit en dat soort dingen.

Muamer: Daar gaan we het allemaal over hebben.

Muamer: Maar dat zijn wel hele leuke dingen.

Mikal: Ja, precies. Want waar heb je het over gehad tijdens die presentatie?

Muamer: Er werd gevraagd, best wel een algemene vraag van...

Muamer: hoe kun je nou AI inzetten? Wat is het voor het onderwijs?

Muamer: En ik kwam er heel veel achter van authenticiteit.

Muamer: Dat zei ik net ook al, dat vind ik wel een belangrijk woord voor AI.

Muamer: En zeker ook bij een kunstopleiding, een creatieve opleiding.

Muamer: Hoe ga je er nou voor zorgen dat AI daadwerkelijk toegepast kan worden...

Muamer: zonder dat je je eigen creativiteit verliest?

Muamer: Zonder he.

Muamer: Het is heel makkelijk.

Muamer: We zien het.

Muamer: ChatGPT, geef me een afbeelding.

Muamer: Krijg je een afbeelding.

Muamer: Maar hoe wordt dat gestuurd vanuit je eigen idee?

Muamer: En dat werd toen ook aan ons gevraagd.

Muamer: Kun je een presentatie geven van...

Muamer: hoe gebruiken jullie dat als architectenbureau?

Muamer: Als een creatieve manier om daadwerkelijk...

Muamer: de handtekening van Groosman te laten zien.

Muamer: Dus daar hebben we het een beetje over gehad.

Muamer: Onze werkprocessen.

Muamer: Laten zien welke software we gebruiken.

Muamer: Tips and tricks.

Muamer: Ja, echt hands-on.

Muamer: Gewoon mee te nemen en toe te passen.

Mikal: Ja, dus we wilden het eigenlijk heel graag met jou hebben over dan...

Mikal: hoe zet je het dan in je werk?

Mikal: En in welke manieren komt het naar voren?

Mikal: En zie je je werk er ook mee veranderen of niet?

Muamer: Ja, het is bij ons best wel een soort...

Muamer: best wel een lange geschiedenis van digitalisering en innovatie eigenlijk.

Muamer: Groosman is opgericht in 1948.

Muamer: Dus eigenlijk na de Tweede Wereldoorlog.

Muamer: Hele belangrijke rol speelde ook in de wederopbouw van Rotterdam.

Muamer: Maar ook van Nederland.

Muamer: best wel een bureau geweest wat altijd vooruitstrevend was.

Muamer: Of het nou ging om woningbouw, computertekenen.

Muamer: We gingen van tekenbord naar computer.

Muamer: Toen kwam BIM, toen kwam parametrische ontwerpen.

Muamer: Dus altijd kijken we, hoe kunnen we dat nou inzetten in ons vak?

Muamer: Hoe kunnen we dat nou daadwerkelijk toepassen om beter architecten te worden,

Muamer: beter ontwerpers, betere stedenbouwers?

Muamer: En ja, dat was ook met AI zo.

Muamer: Hoe kunnen we dat nou doen zonder dat het een plaatjesgeneratie ding wordt?

Muamer: Of dat het een generiek iets wordt?

Muamer: En toen hebben we ook echt gekeken van als we nou dit inzetten, hoe helpen we onze architecten en proces optimaliseren.

Muamer: Dus onze eerste stap was eigenlijk om een Groosman Hub te maken.

Muamer: Dat was eigenlijk best wel een leuk ding is geworden.

Muamer: En op die Groosman Hub hebben wij onze eigen data staan.

Muamer: Het is helemaal off the cloud. Het zit gewoon in ons eigen systeem.

Muamer: Dus niemand kan erbij, behalve wij.

Muamer: En in die cloud kunnen wij doelgroepanalyse doen.

Muamer: We kunnen kijken wat bijvoorbeeld een bepaald plot of een bepaald gebied kunnen analyse op projecteren.

Muamer: We kunnen variantenstudies doen.

Muamer: We kunnen beelden genereren die gebaseerd zijn op onze architectuur.

Muamer: Op onze interesse.

Muamer: Dus het belangrijkste was vooral om die platform te creëren wat van ons was.

Muamer: Zonder dat het online gaat.

Muamer: En dat je daar de input krijgt die iedereen krijgt.

Muamer: Het afbaken was voor ons het belangrijkste.

Mikal: En is het dan belangrijk dat jullie data niet naar buiten gaat?

Mikal: Of dat je niet beïnvloed wordt door de data van buitenaf?

Muamer: Beide.

Muamer: Privacy is altijd zo'n ding daarmee.

Muamer: Dus alles wat je op die AI dingen gooit, het lekt allemaal naar buiten.

Muamer: Het is belangrijk om het in ieder geval dicht bij jezelf te houden.

Muamer: En ook te voeden en te trainen met de data die jij wilt.

Muamer: Want ik las laatst ook een artikel van...

Muamer: AI is toch best wel, het liegt, bedriegt.

Muamer: Het draait dingen om.

Muamer: Het is heel erg pleasend.

Muamer: Dat het zo heel erg tegen jou gaat zeggen van...

Muamer: Hé, wat goed gedaan.

Muamer: Oh, wat kritisch van je.

Mikal: Wat een goed concept.

Muamer: Ja, dat ja.

Muamer: Of als hij het fout heeft dat hij dan ook tegen je gaat zeggen...

Muamer: Oh, wat scherp dat je hebt gezien dat ik het fout heb.

Muamer: Dat is nog erger.

Muamer: Dus dat wil je een beetje inperken.

Muamer: En dat kan alleen maar als je met je eigen data voedt, met je eigen vragen en je eigen instructies vooral.

Muamer: Je eigen manier van hoe jij output wilt hebben.

Mikal: En dat hebben jullie helemaal vanaf de grond af zelf opgebouwd?

Muamer: Ik wil wel zeggen ja, maar je gebruikt toch andere technieken, andere methodes.

Muamer: Ook van wat andere mensen hebben gedaan.

Muamer: Dus we hebben wel datasets of gekocht of georganiseerd.

Muamer: Maar wel onze eigen structuur gemaakt.

Mikal: Ja, ik zit een beetje te vragen hoeveel kan je hier technisch van vertellen?

Muamer: Best wel veel hoor.

Mikal: Ja?

Mikal: Want ik ben echt heel benieuwd van wat voor systemen heb je dan zelf nodig...

Mikal: om dit zelf te kunnen bouwen?

Mikal: En wat voor kennis heb je zelf nodig om dit zelf te kunnen bouwen?

Muamer: Dus nu is het een hippe trend om te coderen.

Muamer: Dat heet vibe coding.

Muamer: Iedereen gaat vibe coden.

Muamer: Nou, dat is een begin.

Muamer: Maar wij hebben gelukkig iemand die, Pelle Leijten, die werkt bij ons.

Muamer: En die is gewoon heel technisch onderlegd hierin.

Muamer: Die begrijpt ook hoe code werkt.

Muamer: Die weet hoe die het moet implementeren.

Muamer: Dus wij hebben wel mensen die het kunnen implementeren.

Muamer: Je kan het proberen als architect of ontwerper om het zelf helemaal te maken.

Muamer: Met cloud code zou je dat kunnen doen.

Muamer: Daar kan je heel goed mee coderen.

Muamer: Maar het is wel belangrijk, wat gebruik je als input?

Muamer: Want je kan large language models koppelen.

Muamer: Gemini of cloud of JGPD of DeepSea.

Muamer: Maar je moet wel kijken welke past bij jou.

Muamer: Welke wil je hebben?

Muamer: Wij merken dat cloud is voor ons heel goed.

Muamer: Omdat die geef je niet zo snel dit is het antwoord.

Muamer: Dat is meer een soort brainstorm buddy.

Muamer: Die kan je ook gewoon zeggen, ik wil geen antwoord.

Muamer: Ik wil met je brainstormen.

Muamer: Bijvoorbeeld een tender of een ontwerpopgave.

Muamer: En dan gooi ik alle data er even in.

Muamer: En dan vraag ik hem, wat vind je hiervan?

Muamer: Moeten we dit zo doen?

Muamer: Of wat vind je hiervan?

Muamer: Geef meer wat opties.

Muamer: Dus ik hoef geen antwoorden van haar.

Muamer: Maar ik wil dat hij mij kritisch checkt, bijhoudt.

Muamer: Het is een soort, ja, echt een sparringpartner bijna.

Mikal: Ja, een collega, een extra collega.

Muamer: Een extra collega, ja.

Mikal: En is er dan nog een verschil met de collega's die je al hebt?

Mikal: Waarom moet je nog een extra collega hebben?

Muamer: Nou, ik denk het breekt ook een soort barrières.

Muamer: Breekt het.

Muamer: Dat opeens alles kan ter discussie staan.

Muamer: Want ik vind het niet erg als wij dan in een discussie zitten.

Muamer: En een stagiair of het maakt niet uit wie, die zegt wat.

Muamer: Nou, meestal zeggen ja, stagiair of dat.

Muamer: Nee, laten we toch even erin gooien.

Muamer: Misschien komt er net iets uit dat we daar wel over kunnen hebben.

Muamer: Het zorgt ervoor dat iedereen wel weer met elkaar gaat praten.

Muamer: En niks is gek.

Muamer: Dat vind ik leuk eraan.

Babette: Want hoe gebruiken jullie het dan?

Babette: Jullie gebruiken het in een vergadering.

Babette: Zit het als een laptop erbij, zeg maar.

Babette: Als extra collega?

Muamer: Ja, dat kan zeker.

Muamer: Soms luistert hij mee.

Muamer: Daar ben ik niet zo fan van.

Muamer: Want dan gaat hij alles opnemen of zo.

Babette: En waarom ben je daar niet fan van?

Muamer: Nou, want je weet niet zozeer waar je de nadruk op moet leggen.

Muamer: Want hij registreert alles.

Muamer: En hij gaat dan zelf bepalen wat waarde heeft uit die notitie.

Muamer: En dan ben ik altijd zo van, ja.

Muamer: Dat is wel toch wel meer aan ons.

Muamer: Aan de ontwerper.

Muamer: Maar we doen het wel.

Muamer: We openen hem wel gewoon als chat.

Muamer: En dan gaan we gewoon die dingen invoeren.

Muamer: En eerst zeggen we dan, joh.

Muamer: Zeg nog even niks terug.

Muamer: Laat ons eerst dat eens even noteren.

Muamer: En dan uiteindelijk zeggen, nou, wat vond je hiervan?

Muamer: En ga met ons brainstormen.

Muamer: En dan kan je het veel beter organiseren in plaats van dat hij dat voor je beslist.

Babette: En gebruiken jullie het dan dus ook nog op andere manieren?

Muamer: Ik merk nu voornamelijk brainstorm buddy, organisatie van data.

Muamer: Dat is altijd heel moeilijk.

Muamer: En ook wel structuur aanbrengen in processen.

Muamer: Dus als we zien offertes, planningen, inzet.

Muamer: Daar vind ik het wel heel fijn voor.

Muamer: Die hele vervelende dingen die ontwerpers niet zo leuk vinden om te doen.

Muamer: En al die procesmatige dingen, die hebben we eigenlijk wel compleet met AI gedaan.

Muamer: En daardoor ontstaat er dus ruimte voor ontwerpers om weer te ontwerpen.

Babette: Als je dan naar je collega's kijkt, gebruikt iedereen dit?

Muamer: Iedereen gebruikt wel een vorm van AI.

Muamer: Maar de jongeren gebruiken het veel meer echt als een tool om daadwerkelijk, zoals ik net beschrijf, dat toe te passen.

Muamer: En de ouderen zouden wel een mailtje schrijven of een tekst analyseren of zoiets.

Muamer: Maar de jongeren zie ik het ook echt wel als een verlengstuk van hun ontwerpkwaliteit gebruiken.

Muamer: Dat vind ik wel mooi, want er komt ook een soort van nieuwe generatie ontwerpers op of zo.

Muamer: Die AI echt inzetten om hun kwaliteit neer te zetten.

Muamer: Ik had Isabelle Bronzwaer.

Muamer: Die gaf met mij toen die lezing bij de master.

Muamer: En ik vind het heel tof hoe zij eigenlijk door middel van AI een eigen stijl heeft gecreëerd.

Muamer: Dat is super tof.

Muamer: Maakt ze allemaal interieur, meubels.

Muamer: En je ziet dat het AI is, tuurlijk.

Muamer: Maar je ziet wel haar handtekening erin.

Muamer: En uiteindelijk heeft ze ook een paar van die producten gemaakt.

Muamer: En er komt ook een nieuw soort ontwerp op.

Babette: Is er vanuit de directie eigenlijk een bepaalde visie hierop geweest?

Babette: We gaan iets doen met AI.

Babette: Of was het echt vanuit de medewerkers?

Babette: Want volgens mij zit hier iets in.

Babette: Dit gaan we gewoon eerst klein ontdekken.

Babette: En iedereen die weer mee wil, gaat gewoon mee.

Muamer: Ik denk dat het wel bij de partners heeft gezeten.

Muamer: Er komt heel veel budget voor vrij.

Muamer: Wij stoppen ook best wel wat geld in om te onderzoeken.

Muamer: En heel veel dingen gaan ook, ik zeg, fout.

Muamer: Maar daar leren we van.

Muamer: We hebben ook heel veel gewoon dingen gedaan waar niks is uitgekomen.

Muamer: Maar dat was wel een proces.

Muamer: Dus de partners drijven het wel.

Muamer: Die zorgen wel dat we het gaan doen.

Muamer: Maar wij moeten het wel doen.

Muamer: Het opent ook het dialoog van verandering naar de toekomst.

Muamer: Wat voor bureau wil je zijn?

Muamer: Dat AI ontkomt er niet aan.

Muamer: Of het goed is, dat weet ik niet.

Muamer: Dat is iets dat we later nog kunnen zien.

Muamer: Maar je ontkomt er niet aan.

Muamer: En met open dialoog om te kijken hoe kunnen wij nou beter worden.

Muamer: En waar gaan we het voor gebruiken.

Muamer: En ook om een keuze te maken.

Muamer: Nee, we gaan niet voor de meuk.

Muamer: De plaatjes maken of de kwantiteit ervan.

Muamer: Dat kan je voor kiezen.

Muamer: Dat doen we niet.

Muamer: Maar we willen niet in de verdediging schieten.

Muamer: Waar ik heel veel andere bureaus en ontwerpers over hoor.

Muamer: Nee, dit is niks voor mij.

Muamer: Dit tast mij in authenticiteit aan.

Muamer: Of mijn kracht als ontwerper.

Muamer: Dat hoor ik ook wel eens.

Muamer: Nee, zo staan we er niet in.

Babette: En hoe zie je dat bij?

Babette: Want jullie gebruiken het.

Babette: Als je kijkt naar de rest van het werkveld.

Babette: Hoe zijn daar de ontwikkelingen?

Muamer: Ja, ik merk toch dat de grote bureaus...

Muamer: die hebben misschien ook het budget om het te doen.

Muamer: Maar die gebruiken het gewoon.

Muamer: Maar ik merk een soort terughoudendheid in kleinere bureaus.

Muamer: Die een hele bepaalde signatuur hebben.

Muamer: Die ze misschien bang zijn te verliezen door het toepas van AI.

Muamer: Het zijn hele bekenden van...

Muamer: ja, dan gaat die AI dat werk overnemen.

Muamer: heb ik geen controle erover.

Muamer: En wij zijn denk ik ook als bureau heel erg op zoek van...

Muamer: hoe kunnen we hem inzetten, zodat we die controle behouden...

Muamer: of eigenlijk nog meer controle kunnen pakken op het ontwerpproces.

Muamer: Ik had laatst ook een gesprek met een ander architectenbureau...

Muamer: en die zei van, wij blijven hier helemaal van weg.

Muamer: Want dit gaat ons gewoon funes zijn.

Muamer: Als architectenbureau en als architect en als ontwerper...

Muamer: is dit de dood van het ontwerpproces.

Muamer: Dat vind ik wel heel heftig.

Mikal: Kon je je vinden in dat standpunt?

Muamer: Nee.

Mikal: Helemaal niet?

Mikal: Nee.

Muamer: Nee, natuurlijk begrijp het wel ergens.

Muamer: Want ik bedoel, als jij hard hebt gestudeerd, lang hebt gewerkt...

Muamer: ...alles altijd zelf hebt moeten doen...

Muamer: ...en er komt iets wat jouw werk een soort...

Muamer: ...dat die dat instant heeft.

Muamer: Een plaatje of een proces of een structuur.

Muamer: Ja, dat kan best intimiderend zijn.

Muamer: Maar dat betekent niet dat jij dan vervangen bent.

Muamer: Of betekent niet dat het minder wordt wat jij doet.

Muamer: Zie het, je ging ook over van de tekentafel naar de computer.

Muamer: Het zijn allemaal dingen waar je op aanpas, denk ik.

Muamer: En ik denk dat het voor iedereen, elk architectenbureau, ontwerper,

Muamer: interieurontwerper, maakt niet uit wie, het kan helpen.

Muamer: Om zijn eigen zichzelf maar weer beter te worden,

Muamer: maar gewoon weer anders te gaan werken.

Babette: En hier zie ik dan een heel mooi bruggetje met het onderwijs.

Babette: Vind jij dat het onderwijs hier een bepaalde rol in zou moeten hebben?

Muamer: Ja, zou moeten zelfs.

Muamer: Als ik nu een junior afstudeer, iemand met een bachelor,

Muamer: Zelfs met een masteropleiding.

Muamer: Ja, eigenlijk kan AI alles wat zo'n junior kan.

Muamer: Dus waarom zou ik dan nog een junior aannemen?

Muamer: Wat natuurlijk nergens op slaat, wil ik nu zeggen.

Muamer: Natuurlijk neem je een junior aan, want je hebt de mens nodig.

Muamer: Die is altijd beter dan AI.

Muamer: En je moet opleiden en je kan hartstikke veel...

Muamer: Dus dat moet, klaar.

Muamer: Maar we moeten wel als opleiding gaan nadenken van...

Muamer: Oké, wat is dan de toegevoegde waarde of de extra waarde van juniors?

Muamer: Voorheen komt de junior aan de slag, wat gaat hij doen?

Muamer: De simpele taak, want die moet het leren.

Muamer: Die moet diagrammen maken.

Muamer: plattegronden, gevels.

Muamer: Dus in ons vakken bij jullie waarschijnlijk zijn het ook starters,

Muamer: takentekeningen maken.

Muamer: Hoe gaan we die extra waarde toevoegen?

Muamer: Ik denk misschien ook wel mooier, dan hoeft die

Muamer: junior dat niet te doen, maar dan kan hij juist veel meer

Muamer: ontwikkelen op zijn ontwerpskills.

Muamer: Dat hij juist daarna nog op zit. Maar hoe combineren

Muamer: je dan met AI? Als AI zo slimmer

Muamer: wordt, zo sneller wordt, zoveel

Muamer: meer kan produceren dan een junior

Muamer: in een dag. Ja, daar moet als opleiding

Muamer: denk ik wel op inspelen.

Mikal: Want als jullie nu nieuwe mensen aannemen, is dit dan ook

Mikal: een onderwerp van de sollicitatieprocedure?

Muamer: Of ze met AI kunnen werken bedoel je?

Muamer: Jawel, ja.

Muamer: En dan meer, hoe werkt diegene

Muamer: die solliciteert met AI? Dat wil ik weten.

Muamer: Op welke creatieve manier ga je ermee om?

Muamer: Want een plaatje vragen of iets opwerken,

Muamer: dat kan iedereen, dat is niet zo spannend.

Muamer: Maar ik vraag altijd, hoe zet jij het in?

Muamer: En hoe wil jij het ontwikkelen?

Muamer: En hoe kan je ons erbij helpen?

Muamer: En hoe kunnen wij wat van jou leren?

Muamer: Wat ik ook gek vind, is dat op die...

Muamer: Ik geef best wel vaak zo'n lezing over AI.

Muamer: En er staan altijd oudere mensen.

Muamer: Ik ben nog jong, dat mag ik zeggen.

Muamer: Maar er staan zelfs nog oudere mensen.

Muamer: Die geven een lezing over AI.

Muamer: En dat begrijp ik niet.

Muamer: Eigenlijk moeten daar jonge mensen staan.

Muamer: Eigenlijk die nog studeren.

Muamer: Of die net klaar met studie.

Muamer: En tegen de huidige werkgevers gaan vertellen hoe je moet werken met AI.

Muamer: Het lijkt me veel logischer.

Babette: Waarom zou je dat verwachten?

Muamer: Nou, omdat iemand die bijvoorbeeld lang werkt ergens.

Muamer: Die heeft alles meegemaakt.

Muamer: En die gaat dingen automatiseren.

Muamer: Zoals het schrijven van een e-mail.

Muamer: En die vindt dat dan geweldig.

Muamer: Of het optimaliseren van een planning.

Muamer: Heb ik net ook geroemd, dat is handig.

Muamer: Maar dat is niet boeien.

Babette: Niet de toegevoegde waarde die je zoekt.

Muamer: Nee.

Muamer: En zo'n bouwbedrijf gaat dan vertellen hoe zij hun processysteem...

Muamer: qua planningen of hun facturatiesysteem hebben opgelost.

Muamer: Of hoe makkelijker ze nu vinden om brieven te analyseren.

Muamer: Of herts te vergelijken.

Muamer: Ja, maar dat is gewoon omdat dat hele vervelende dingen waren...

Muamer: om voorheen te doen.

Muamer: En die heb je kunnen automatiseren door AI.

Muamer: En dat betekent geen innovatie.

Muamer: Ik denk dat studenten en jonge onderwerpers...

Muamer: die kunnen hun opleiding leren van...

Muamer: hoe kan ik het werkelijk toepassen om het vak zo beter te maken?

Muamer: Die zijn nog helemaal niet beïnvloed door het werkende leefdom heen.

Muamer: En die zouden dan op het podium moeten staan tegen ons...

Muamer: om te zeggen van...

Muamer: misschien kunnen jullie dit wel juist toepassen om het bedrijf beter te maken.

Muamer: Dan onderscheid je denk ik ook in dat deel van...

Muamer: alles wat AI kan, dit kan AI niet.

Muamer: Je gaat een soort visie schetsen op iets wat het veld nodig heeft.

Mikal: Ja, want je had het net ook al heel kort over authenticiteit.

Mikal: En dat je dat wel wil bewaken.

Mikal: Hoe doe je dat?

Muamer: Ja, ik zeg dan voornamelijk om AI dan ook echt goed te kunnen gebruiken...

Muamer: moet je een beter ontwerper worden.

Mikal: Ja.

Muamer: Dat klinkt heel gek.

Muamer: Dat is waarvan je denkt, oh nee.

Muamer: Nee, om het echt goed te kunnen gebruiken...

Muamer: moet je juist weten wat jij wilt.

Muamer: Wat jij belangrijk vindt.

Muamer: Je kan niet zomaar vragen, ik heb een plaatje nodig.

Muamer: Of ik heb een tekst nodig.

Muamer: Nee, maar wat voor tekst heb je nodig?

Muamer: Hoe heb je het? Hoe moet je het schrijven?

Muamer: Wat wil je met die tekst uitdrukken?

Muamer: En dat kan alleen maar als je een beter ontwerper bent...

Muamer: die ontdekt is in geschiedenis, in literatuur, in voorbeelden...

Muamer: in goede kunstenaars.

Muamer: Die moet je weten.

Muamer: Want anders ga je behoren bij de generieke hoeveelheid...

Muamer: die altijd hetzelfde doet.

Muamer: Daarom moet je veel meer van dingen weten...

Muamer: om het daadwerkelijk goed te kunnen gebruiken...

Muamer: en daadwerkelijk ook authentiek te zijn en te blijven.

Muamer: Maar ik merk dat ook...

Muamer: dat mensen die je goed kunnen gebruiken...

Muamer: Die hebben ook wel verstand van heel veel andere dingen.

Muamer: Dus niet alleen van het product wat ze willen hebben.

Muamer: Maar de invloed van hoe ze de vraag stellen.

Muamer: En hoe ze die vraag invoeren.

Muamer: Daar gebruiken ze voorbeelden van.

Muamer: Wat ik net zei van literatuur, van kunst.

Muamer: Van een ander voorbeeld, van een referentie.

Muamer: Van iets wat ze hebben gelezen.

Muamer: Als je dat framework goed voor jezelf hebt.

Muamer: Waar je heen wilt.

Muamer: En dat combineert in AI.

Muamer: Dan kan je een hele goede ontwerper van worden.

Babette: Is het ook iets wat je kan ontdekken.

Babette: Juist door dit te doen.

Babette: Dat je misschien eigenlijk.

Babette: Want ik kan me voorstellen voor studenten.

Babette: niet altijd al helemaal weten wat ze willen.

Babette: Dat ze juist hierdoor ook...

Babette: misschien steeds beter leren...

Babette: welke kansen op gaan. Wat voor ontwerper ze willen worden.

Muamer: Ja, dat denk ik echt.

Muamer: Vooral dat stukje brainstormen.

Muamer: In je eentje kan je elke vraag stellen...

Muamer: die je wilt. En daar lacht niemand om.

Muamer: Daar hoef je ook niet over twijfelen.

Muamer: Soms zit je in een groepsdruk en dan durf je iets in die vraag.

Muamer: Maar als je één op één met een AI zit...

Muamer: niemand weet het, behalve die AI.

Muamer: Ik was een schrijfvak gegeven in Delft.

Muamer: En toen heb ik ze alles gewoon met AI laten schrijven.

Muamer: Doe maar gewoon.

Muamer: kijk wat er aan is, want jullie gaan het toch doen

Muamer: dacht ik bij zo, ik ga jullie nu niet verbieden

Muamer: om niet met AI te schrijven, en zie je dat die eerste

Muamer: stukken die ze schrijven, op het eerste oog

Muamer: ziet het er oké uit, omdat het

Muamer: een gegenereerde tekst is, en dan denk ik, oh het ziet er goed uit

Muamer: maar dan ga je lezen, het is allemaal troep in

Muamer: omdat ze niet de juiste vragen hebben, en dan gaan wij

Muamer: tijdens de les gaan we, oké

Muamer: wat heeft AI hier geschreven, wat vind je interessant

Muamer: gaan we het daarover hebben, gaan we erover praten

Muamer: en dan zeg ik, nou oké, dit onderdeel

Muamer: voer dat zin AI in, gaan ze brainstormen

Muamer: van AI wat je hiervan vindt

Muamer: laat AI voor jouw literatuur zoeken

Muamer: En ga die eens lezen.

Muamer: Dat is ook heel handig.

Muamer: Voorheen moest je bijvoorbeeld best wel moeite doen om in de bibliotheek te gaan.

Muamer: De juiste literatuur te vinden.

Muamer: En dan had je vijf, zes boeken.

Muamer: En dat was eigenlijk eentje maar goed.

Muamer: En nu kan je toch gewoon heel snel boeken vinden.

Muamer: Die aansluiten op wat je wilt.

Muamer: Dus het kan echt een soort.

Muamer: Nou ja, ook een assistent zijn om jezelf te ontwikkelen.

Muamer: En het mooie vind ik ook wel.

Muamer: Je kan hem ook vragen.

Muamer: Ja, dan wat ik ook studenten zeg.

Muamer: Oké, maak iets met AI.

Muamer: Ga dan zelf samenvatten terug naar AI.

Muamer: Wat jij van hebt geleerd.

Muamer: En vraag dan naar je.

Muamer: Heb ik het goed begrepen?

Muamer: En waar mis ik nog kennis?

Muamer: En dan gaat die AI-toets op die kennis.

Muamer: Of geeft hij nog advies waar je nog in moet verdiepen.

Muamer: Dus het sturen van die AI op een spanningspartner.

Muamer: In plaats van een resultaat.

Muamer: Dat werkt altijd beter.

Muamer: Ik denk dat heel veel studenten.

Muamer: Uitbehouden mensen geïnteresseerd zijn in dingen.

Muamer: Maar niemand ze goed kan uitleggen.

Muamer: Of de juiste tekst niet kunnen vinden.

Muamer: Die bij hen past om het te begrijpen.

Muamer: En AI kan ook wel een middel zijn.

Muamer: Om het op jouw manier te leren.

Muamer: Om jouw interesse.

Muamer: Ik vind dit interessant.

Muamer: Leg het me uit.

Muamer: Dat vind ik heel mooi.

Muamer: Hier kan je vragen.

Muamer: Leg het me in kindertaal uit.

Muamer: Of leg het me uit.

Muamer: Alsof ik tien jaar ben.

Muamer: Dan legt hij het heel simpel voor je uit.

Muamer: En dat geeft jou weer een soort van zelfvertrouwen.

Muamer: Oh, ik begrijp dit.

Muamer: En dan ben je weer bereid om door te studeren.

Muamer: Door te leren.

Muamer: Het is ook een hele mooie manier.

Muamer: Om op jouw manier kennis te vergaren.

Muamer: Wat jij interessant vindt.

Muamer: Op door te bouwen.

Babette: Ik hoorde je net ook zeggen.

Babette: Op het eerste ogenblik ziet het er best wel oké uit.

Babette: Maar uiteindelijk is het best

Babette: Jij ziet dat, want jij hebt veel kennis hierin.

Babette: Zien studenten dat ook?

Babette: Moet je ze heel erg daarin meenemen?

Muamer: En in eerste instantie denken ze van...

Muamer: Nou, dit is toch prima?

Mikal: Ja, dit is toch goed.

Muamer: Ja, dat hebben ze altijd.

Muamer: Maar ik vind dat leuk.

Muamer: Ga je gewoon na ze zitten, even één op één.

Muamer: Dat kan twintig minuten kunnen doen.

Muamer: En dan gaan we gewoon door die teksten heen.

Muamer: En dan ga ik ze vragen, wat doe je hier nou mee?

Muamer: Wat vind je hier nou goed aan?

Muamer: En dat is heel mooi.

Muamer: Dan gaan ze struikelen over hun woorden.

Muamer: En dan hebben ze geen idee, want ze weten dat de AI is gemaakt.

Muamer: Ze hebben geen idee wat er staat.

Muamer: maar de volgende keer zeg ik dan

Muamer: oké onderzoek die drie vier punten

Muamer: dan gaan we nog een keer zitten en dan ga je het maar uitleggen

Muamer: en dan zie ik dat ze onwaaise

Muamer: onderzoek hebben gedaan door middel van AI

Muamer: maakt niet uit wat, maar ze zijn er wel ingedoken

Muamer: dat vind ik wel leuk om te zien

Muamer: en dan hebben ze opeens in plaats van een klein dingetje

Muamer: hebben ze opeens vijf dingen geleerd

Muamer: en dan breid je die weer uit, heb je weer tien dingen geleerd

Muamer: en dan zeg ik oké ga nu het

Muamer: de paper wat je ook aan het maken hebt

Muamer: weer met AI schrijven

Muamer: maar met de input die je nu hebt, dus je kan een hele andere prompt geven

Muamer: en dan komen er opeens onwaais goede teksten uit

Muamer: Ze weten dan ook precies waar dat dan hoort en hoe de tekst opbouw is.

Muamer: Dus ja, je moet ze wel een beetje sturen.

Muamer: Maar dat is gewoon, als je eens één keer door die tekst heen loopt...

Muamer: dan is het ook confronterend genoeg, merk ik vaak.

Mikal: Je bent behoorlijk positief over AI.

Mikal: Zitten er ook nog haken en ogen aan, wat jou betreft?

Mikal: Zijn er dingen waar je twijfels over hebt?

Muamer: Jawel, ik ben er heel erg positief over.

Muamer: Ik vind het gewoon interessant, zo nieuwe dingen die er voorbij komen...

Muamer: voor het veld en voor de architect.

Muamer: Dat zie ik wel gewoon interessante dingen.

Muamer: Waar ik bang voor ben, is dat we het als waarheid gaan zien.

Muamer: Maar laatst ook, als ik me niet meer gesprek,

Muamer: ik heb het even op ZGPT opgezocht.

Muamer: Dus dit, ja, ik denk, ja.

Muamer: Als ik nou zo'n gesprek met je moet voeren,

Muamer: dan vind ik een beetje raar.

Muamer: Dus de gevaren vind ik gewoon dat we wel te snel tevreden zijn

Muamer: met wat eruit komt.

Mikal: Met het eerste antwoord.

Muamer: Exact.

Muamer: Het is ook niet iets slims.

Muamer: Het is gewoon een artificial intelligence.

Muamer: Het is gewoon gebouwd op modellen.

Muamer: Het is een best interessant ding, maar het is geen mens.

Muamer: Wat belangrijk is bij een ontwerpbureau, is niet dat het goed gaat.

Muamer: Het belangrijke bij een architectenbureau is dat het juist fout gaat.

Muamer: Het leren van elkaar dat als we in zo'n sessie zitten met ontwerpen,

Muamer: dat de koffie mors, of dat iemand te laat is,

Muamer: of dat je boos wordt op elkaar, dat je niet eens bent met elkaar.

Muamer: Dat is belangrijk voor een ontwerpproces.

Muamer: Maar niet van, je vraagt hem en hij probeert altijd te sturen naar een goed antwoord.

Muamer: Dan komt er alleen maar onzin uit.

Muamer: Die fouten zijn zo belangrijk.

Muamer: We willen alles optimaliseren en beter.

Muamer: Maar als alles perfect is in zo'n ontwerpproces...

Muamer: dan krijg je allemaal slechte dingen, denk ik.

Mikal: Kun je misschien een voorbeeld geven van iets wat jullie hebben geprobeerd...

Mikal: maar waarvan echt zoiets al van...

Mikal: oké, hier gaan we het dus niet voor je inzetten?

Muamer: Bijvoorbeeld beelden maken.

Muamer: Dat was echt heel erg leuk aan het begin.

Muamer: Want er kwamen die rare dingen.

Muamer: Maar wij merkten dat we gingen stoppen met ontwerpen...

Muamer: doordat we een heel mooi plaatje hadden.

Muamer: Want dan kwam je bij een opdrachtgever.

Muamer: Of je kwam ergens en zegt.

Muamer: Dit is precies wat ik wilde.

Muamer: Dan ga je daarmee verder.

Muamer: En dan denk ik.

Muamer: Nu slaan we een paar stappen over.

Babette: Welke stappen sla je dan over?

Muamer: Daadwerkelijk nadenken over het ontwerp nog.

Muamer: Zo'n rendering is zo indrukwekkend.

Muamer: Dan vraag ik me af.

Muamer: Hebben we wel genoeg gekeken naar de publieke ruimte?

Muamer: Hebben we genoeg gekeken naar de entree?

Muamer: Hoe kom je dat gebouw binnen?

Muamer: Hoe wordt dat element nou gebruikt?

Muamer: Want op zo'n rendering is alles perfect.

Muamer: Supermooi.

Muamer: Dus ik ga liever nog een paar stappen terug.

Muamer: en laat de ontwerpers nog even haltmatig dingen schetsen, fouten maken, collages,

Muamer: maar gewoon even testen dat we die dingen hebben besproken.

Muamer: En dan komt die mooie rendering op het eind wel.

Babette: Ja, dus er wordt veel gefocust op het eindresultaat dan,

Babette: terwijl eigenlijk al die tussenstappen, daar ga je te snel doorheen.

Babette: En daarin kunnen best wel wat fouten zitten.

Muamer: Ja, dus daarom zeggen wij van, natuurlijk af en toe gebruik ik nog wel

Muamer: mijn beeld even op te werken of zo.

Muamer: Maar wij doen heel veel softmaps, van die zachte kaarten.

Muamer: Dus tekenen voor een stuk stad.

Muamer: Maar dan proberen we ook de zachte waarding kwijt te kunnen.

Muamer: Dus door middel van tekst op te schrijven.

Muamer: Wat de emoties van de ruimte en de kleur gebruikt.

Muamer: Dus eigenlijk tekst en tekenen met elkaar combineren.

Muamer: En dat doen we eigenlijk het meest.

Muamer: En dat gaat allemaal met de hand.

Muamer: Dit is iets wat jij gewoon nog niet kan.

Muamer: Is een zachte kaart maken.

Muamer: Trainen we al twee jaar.

Muamer: Ik heb vanalles geprobeerd, maar dat lukt hem gewoon niet.

Muamer: En daar ben ik heel blij mee.

Muamer: Dat is heel mooi.

Muamer: Dus dan zie je gewoon dat laten we hem maar lekker die mooie plaatjes maken.

Muamer: Maar dan blijven wij op die zachte kaarten.

Babette: En heeft het ook gestimuleerd om je nog bewuster te worden van die zachte kaart?

Muamer: Ja, absoluut.

Muamer: En er is natuurlijk een hele trend nu ook.

Muamer: Nou, zachte kaarten was...

Muamer: Ik studeerde één of twee iemand in de Master die dat deed.

Muamer: En nu zie je gewoon heel veel studenten die kiezen voor zo'n zachte kaart.

Muamer: Om juist die dingen te maken.

Muamer: Bijvoorbeeld een poster van twee bij drie meter.

Muamer: Die gaan dan helemaal met de hand tekenen.

Muamer: Zo'n Carlijn Kingma.

Muamer: Ken je haar?

Muamer: Die heeft dat waterwerk van het geld.

Muamer: Die heeft zo'n heel mooie kartografische tekening gemaakt.

Muamer: En dat inspireert studenten ook om gewoon alles een keer met de hand te tekenen.

Muamer: En op jouw manier gewoon fout te maken.

Muamer: En ik ben blij dat ik ook studenten zie die zeggen.

Muamer: Ik ga gewoon niet in AI werken.

Muamer: Ik ga dat allemaal met de hand doen.

Muamer: En dan ondersteunt AI mij wel in het proces om de juiste tekening te maken.

Mikal: De laatste vraag die we altijd hebben is.

Mikal: Heb je nog kijk of lees of luister?

Mikal: tips? Ja, heb

Muamer: ik, maar niet een AI-boek.

Muamer: Mag dat ook? Van mij

Muamer: wel. Ik heb een, het is

Muamer: wel een oud boek, het heet Think and Grow

Muamer: Rich. Ik weet niet of jullie kennen, van

Muamer: Napoleon Hill. Nee.

Muamer: Het is geschreven tijdens de

Muamer: grote crisis van de jaren 30,

Muamer: volgens mij, The Great Depression.

Muamer: Maar ik denk dat het boek

Muamer: extreem waardevol is in een tijd

Muamer: met AI. Want toen stond de wereld ook

Muamer: op het veranderen, nieuwe ondernemingen,

Muamer: nieuwe artiesten kwamen toen

Muamer: op een nieuwe manier van creativiteit.

Muamer: Maar het boek is nog steeds relevant in een tijdperk...

Muamer: waarbij weer zo'n grote slag komt met AI.

Muamer: Die zou ik heel aanraden.

Muamer: Think and Grow Rich.

Muamer: En met rich gaat het niet om geld, het gaat om iets anders.

Mikal: Ja.

Mikal: Oké.

Muamer: Ja, mooi.

Mikal: Dankjewel.

Mikal: Bedankt voor het gesprek.

Mikal: Graag gedaan.

Babette: Dankjewel.

Muamer: Jullie bedankt.

Mikal: Tot de volgende keer.

Muamer: Doei.