Mikal: Welkom bij de podcast HKU en AI.
Mikal: In deze podcast gaan we in gesprek met HKU'ers en alumni over hoe zij AI inzetten in hun werk- en maakprocessen.
Mikal: In elke aflevering zongen we in op één aspect van AI, de aanleiding van een concrete gebeurtenis of ervaring.
Mikal: Ik ben Mikal van Leeuwen.
Babette: En ik ben Babette van Reden.
Mikal: En vandaag gaan we in de studio Muamer Tabakovic, architect bij Groosman.
Mikal: Hallo.
Mikal: Hoi, hallo.
Muamer: Welkom. Kan jij jezelf even voorstellen?
Muamer: Zeker. Ik ben dus Muamer Tabakovic, architect bij Groosman, in Rotterdam zitten wij.
Muamer: Daarnaast ook docent aan de TU Delft, wat ik doe actief bij platform woonopgave, strijden voor goede huisvesting.
Muamer: En ik ben ook recent lid geworden bij de Welstandscommissie van Rijswijk.
Muamer: Dat vind ik hartstikke leuk om te doen.
Muamer: En ja, ik vertel ook wel eens wat over AI.
Muamer: En daarom zit ik hier volgens mij.
Mikal: Ja, klopt.
Mikal: Ja, want we hebben een klein beetje vals gespeeld.
Mikal: Want de opzet van deze podcast is dat we HKU'ers spreken.
Mikal: En nou ben jij geen HKU'er officieel.
Muamer: Nee.
Mikal: Maar we wilden je toch heel graag spreken.
Mikal: Want je was wel bij een HKU-event namelijk.
Muamer: Klopt.
Muamer: Ja, nee, dat vind ik heel leuk dat jullie mij hebben uitgenodigd.
Muamer: Nee, het was inderdaad een lezing.
Muamer: Of in ieder geval een soort inkijk hoe wij AI gebruiken als architectenbureau.
Muamer: En dat was echt hartstikke leuk.
Muamer: Er is best wel het overlap tussen wat jullie doen en wat wij doen als architecten.
Muamer: En ik denk dat het best wel elkaar kan helpen.
Muamer: Zeker de werkmethodiek, authenticiteit en dat soort dingen.
Muamer: Daar gaan we het allemaal over hebben.
Muamer: Maar dat zijn wel hele leuke dingen.
Mikal: Ja, precies. Want waar heb je het over gehad tijdens die presentatie?
Muamer: Er werd gevraagd, best wel een algemene vraag van...
Muamer: hoe kun je nou AI inzetten? Wat is het voor het onderwijs?
Muamer: En ik kwam er heel veel achter van authenticiteit.
Muamer: Dat zei ik net ook al, dat vind ik wel een belangrijk woord voor AI.
Muamer: En zeker ook bij een kunstopleiding, een creatieve opleiding.
Muamer: Hoe ga je er nou voor zorgen dat AI daadwerkelijk toegepast kan worden...
Muamer: zonder dat je je eigen creativiteit verliest?
Muamer: Zonder he.
Muamer: Het is heel makkelijk.
Muamer: We zien het.
Muamer: ChatGPT, geef me een afbeelding.
Muamer: Krijg je een afbeelding.
Muamer: Maar hoe wordt dat gestuurd vanuit je eigen idee?
Muamer: En dat werd toen ook aan ons gevraagd.
Muamer: Kun je een presentatie geven van...
Muamer: hoe gebruiken jullie dat als architectenbureau?
Muamer: Als een creatieve manier om daadwerkelijk...
Muamer: de handtekening van Groosman te laten zien.
Muamer: Dus daar hebben we het een beetje over gehad.
Muamer: Onze werkprocessen.
Muamer: Laten zien welke software we gebruiken.
Muamer: Tips and tricks.
Muamer: Ja, echt hands-on.
Muamer: Gewoon mee te nemen en toe te passen.
Mikal: Ja, dus we wilden het eigenlijk heel graag met jou hebben over dan...
Mikal: hoe zet je het dan in je werk?
Mikal: En in welke manieren komt het naar voren?
Mikal: En zie je je werk er ook mee veranderen of niet?
Muamer: Ja, het is bij ons best wel een soort...
Muamer: best wel een lange geschiedenis van digitalisering en innovatie eigenlijk.
Muamer: Groosman is opgericht in 1948.
Muamer: Dus eigenlijk na de Tweede Wereldoorlog.
Muamer: Hele belangrijke rol speelde ook in de wederopbouw van Rotterdam.
Muamer: Maar ook van Nederland.
Muamer: best wel een bureau geweest wat altijd vooruitstrevend was.
Muamer: Of het nou ging om woningbouw, computertekenen.
Muamer: We gingen van tekenbord naar computer.
Muamer: Toen kwam BIM, toen kwam parametrische ontwerpen.
Muamer: Dus altijd kijken we, hoe kunnen we dat nou inzetten in ons vak?
Muamer: Hoe kunnen we dat nou daadwerkelijk toepassen om beter architecten te worden,
Muamer: beter ontwerpers, betere stedenbouwers?
Muamer: En ja, dat was ook met AI zo.
Muamer: Hoe kunnen we dat nou doen zonder dat het een plaatjesgeneratie ding wordt?
Muamer: Of dat het een generiek iets wordt?
Muamer: En toen hebben we ook echt gekeken van als we nou dit inzetten, hoe helpen we onze architecten en proces optimaliseren.
Muamer: Dus onze eerste stap was eigenlijk om een Groosman Hub te maken.
Muamer: Dat was eigenlijk best wel een leuk ding is geworden.
Muamer: En op die Groosman Hub hebben wij onze eigen data staan.
Muamer: Het is helemaal off the cloud. Het zit gewoon in ons eigen systeem.
Muamer: Dus niemand kan erbij, behalve wij.
Muamer: En in die cloud kunnen wij doelgroepanalyse doen.
Muamer: We kunnen kijken wat bijvoorbeeld een bepaald plot of een bepaald gebied kunnen analyse op projecteren.
Muamer: We kunnen variantenstudies doen.
Muamer: We kunnen beelden genereren die gebaseerd zijn op onze architectuur.
Muamer: Op onze interesse.
Muamer: Dus het belangrijkste was vooral om die platform te creëren wat van ons was.
Muamer: Zonder dat het online gaat.
Muamer: En dat je daar de input krijgt die iedereen krijgt.
Muamer: Het afbaken was voor ons het belangrijkste.
Mikal: En is het dan belangrijk dat jullie data niet naar buiten gaat?
Mikal: Of dat je niet beïnvloed wordt door de data van buitenaf?
Muamer: Beide.
Muamer: Privacy is altijd zo'n ding daarmee.
Muamer: Dus alles wat je op die AI dingen gooit, het lekt allemaal naar buiten.
Muamer: Het is belangrijk om het in ieder geval dicht bij jezelf te houden.
Muamer: En ook te voeden en te trainen met de data die jij wilt.
Muamer: Want ik las laatst ook een artikel van...
Muamer: AI is toch best wel, het liegt, bedriegt.
Muamer: Het draait dingen om.
Muamer: Het is heel erg pleasend.
Muamer: Dat het zo heel erg tegen jou gaat zeggen van...
Muamer: Hé, wat goed gedaan.
Muamer: Oh, wat kritisch van je.
Mikal: Wat een goed concept.
Muamer: Ja, dat ja.
Muamer: Of als hij het fout heeft dat hij dan ook tegen je gaat zeggen...
Muamer: Oh, wat scherp dat je hebt gezien dat ik het fout heb.
Muamer: Dat is nog erger.
Muamer: Dus dat wil je een beetje inperken.
Muamer: En dat kan alleen maar als je met je eigen data voedt, met je eigen vragen en je eigen instructies vooral.
Muamer: Je eigen manier van hoe jij output wilt hebben.
Mikal: En dat hebben jullie helemaal vanaf de grond af zelf opgebouwd?
Muamer: Ik wil wel zeggen ja, maar je gebruikt toch andere technieken, andere methodes.
Muamer: Ook van wat andere mensen hebben gedaan.
Muamer: Dus we hebben wel datasets of gekocht of georganiseerd.
Muamer: Maar wel onze eigen structuur gemaakt.
Mikal: Ja, ik zit een beetje te vragen hoeveel kan je hier technisch van vertellen?
Muamer: Best wel veel hoor.
Mikal: Ja?
Mikal: Want ik ben echt heel benieuwd van wat voor systemen heb je dan zelf nodig...
Mikal: om dit zelf te kunnen bouwen?
Mikal: En wat voor kennis heb je zelf nodig om dit zelf te kunnen bouwen?
Muamer: Dus nu is het een hippe trend om te coderen.
Muamer: Dat heet vibe coding.
Muamer: Iedereen gaat vibe coden.
Muamer: Nou, dat is een begin.
Muamer: Maar wij hebben gelukkig iemand die, Pelle Leijten, die werkt bij ons.
Muamer: En die is gewoon heel technisch onderlegd hierin.
Muamer: Die begrijpt ook hoe code werkt.
Muamer: Die weet hoe die het moet implementeren.
Muamer: Dus wij hebben wel mensen die het kunnen implementeren.
Muamer: Je kan het proberen als architect of ontwerper om het zelf helemaal te maken.
Muamer: Met cloud code zou je dat kunnen doen.
Muamer: Daar kan je heel goed mee coderen.
Muamer: Maar het is wel belangrijk, wat gebruik je als input?
Muamer: Want je kan large language models koppelen.
Muamer: Gemini of cloud of JGPD of DeepSea.
Muamer: Maar je moet wel kijken welke past bij jou.
Muamer: Welke wil je hebben?
Muamer: Wij merken dat cloud is voor ons heel goed.
Muamer: Omdat die geef je niet zo snel dit is het antwoord.
Muamer: Dat is meer een soort brainstorm buddy.
Muamer: Die kan je ook gewoon zeggen, ik wil geen antwoord.
Muamer: Ik wil met je brainstormen.
Muamer: Bijvoorbeeld een tender of een ontwerpopgave.
Muamer: En dan gooi ik alle data er even in.
Muamer: En dan vraag ik hem, wat vind je hiervan?
Muamer: Moeten we dit zo doen?
Muamer: Of wat vind je hiervan?
Muamer: Geef meer wat opties.
Muamer: Dus ik hoef geen antwoorden van haar.
Muamer: Maar ik wil dat hij mij kritisch checkt, bijhoudt.
Muamer: Het is een soort, ja, echt een sparringpartner bijna.
Mikal: Ja, een collega, een extra collega.
Muamer: Een extra collega, ja.
Mikal: En is er dan nog een verschil met de collega's die je al hebt?
Mikal: Waarom moet je nog een extra collega hebben?
Muamer: Nou, ik denk het breekt ook een soort barrières.
Muamer: Breekt het.
Muamer: Dat opeens alles kan ter discussie staan.
Muamer: Want ik vind het niet erg als wij dan in een discussie zitten.
Muamer: En een stagiair of het maakt niet uit wie, die zegt wat.
Muamer: Nou, meestal zeggen ja, stagiair of dat.
Muamer: Nee, laten we toch even erin gooien.
Muamer: Misschien komt er net iets uit dat we daar wel over kunnen hebben.
Muamer: Het zorgt ervoor dat iedereen wel weer met elkaar gaat praten.
Muamer: En niks is gek.
Muamer: Dat vind ik leuk eraan.
Babette: Want hoe gebruiken jullie het dan?
Babette: Jullie gebruiken het in een vergadering.
Babette: Zit het als een laptop erbij, zeg maar.
Babette: Als extra collega?
Muamer: Ja, dat kan zeker.
Muamer: Soms luistert hij mee.
Muamer: Daar ben ik niet zo fan van.
Muamer: Want dan gaat hij alles opnemen of zo.
Babette: En waarom ben je daar niet fan van?
Muamer: Nou, want je weet niet zozeer waar je de nadruk op moet leggen.
Muamer: Want hij registreert alles.
Muamer: En hij gaat dan zelf bepalen wat waarde heeft uit die notitie.
Muamer: En dan ben ik altijd zo van, ja.
Muamer: Dat is wel toch wel meer aan ons.
Muamer: Aan de ontwerper.
Muamer: Maar we doen het wel.
Muamer: We openen hem wel gewoon als chat.
Muamer: En dan gaan we gewoon die dingen invoeren.
Muamer: En eerst zeggen we dan, joh.
Muamer: Zeg nog even niks terug.
Muamer: Laat ons eerst dat eens even noteren.
Muamer: En dan uiteindelijk zeggen, nou, wat vond je hiervan?
Muamer: En ga met ons brainstormen.
Muamer: En dan kan je het veel beter organiseren in plaats van dat hij dat voor je beslist.
Babette: En gebruiken jullie het dan dus ook nog op andere manieren?
Muamer: Ik merk nu voornamelijk brainstorm buddy, organisatie van data.
Muamer: Dat is altijd heel moeilijk.
Muamer: En ook wel structuur aanbrengen in processen.
Muamer: Dus als we zien offertes, planningen, inzet.
Muamer: Daar vind ik het wel heel fijn voor.
Muamer: Die hele vervelende dingen die ontwerpers niet zo leuk vinden om te doen.
Muamer: En al die procesmatige dingen, die hebben we eigenlijk wel compleet met AI gedaan.
Muamer: En daardoor ontstaat er dus ruimte voor ontwerpers om weer te ontwerpen.
Babette: Als je dan naar je collega's kijkt, gebruikt iedereen dit?
Muamer: Iedereen gebruikt wel een vorm van AI.
Muamer: Maar de jongeren gebruiken het veel meer echt als een tool om daadwerkelijk, zoals ik net beschrijf, dat toe te passen.
Muamer: En de ouderen zouden wel een mailtje schrijven of een tekst analyseren of zoiets.
Muamer: Maar de jongeren zie ik het ook echt wel als een verlengstuk van hun ontwerpkwaliteit gebruiken.
Muamer: Dat vind ik wel mooi, want er komt ook een soort van nieuwe generatie ontwerpers op of zo.
Muamer: Die AI echt inzetten om hun kwaliteit neer te zetten.
Muamer: Ik had Isabelle Bronzwaer.
Muamer: Die gaf met mij toen die lezing bij de master.
Muamer: En ik vind het heel tof hoe zij eigenlijk door middel van AI een eigen stijl heeft gecreëerd.
Muamer: Dat is super tof.
Muamer: Maakt ze allemaal interieur, meubels.
Muamer: En je ziet dat het AI is, tuurlijk.
Muamer: Maar je ziet wel haar handtekening erin.
Muamer: En uiteindelijk heeft ze ook een paar van die producten gemaakt.
Muamer: En er komt ook een nieuw soort ontwerp op.
Babette: Is er vanuit de directie eigenlijk een bepaalde visie hierop geweest?
Babette: We gaan iets doen met AI.
Babette: Of was het echt vanuit de medewerkers?
Babette: Want volgens mij zit hier iets in.
Babette: Dit gaan we gewoon eerst klein ontdekken.
Babette: En iedereen die weer mee wil, gaat gewoon mee.
Muamer: Ik denk dat het wel bij de partners heeft gezeten.
Muamer: Er komt heel veel budget voor vrij.
Muamer: Wij stoppen ook best wel wat geld in om te onderzoeken.
Muamer: En heel veel dingen gaan ook, ik zeg, fout.
Muamer: Maar daar leren we van.
Muamer: We hebben ook heel veel gewoon dingen gedaan waar niks is uitgekomen.
Muamer: Maar dat was wel een proces.
Muamer: Dus de partners drijven het wel.
Muamer: Die zorgen wel dat we het gaan doen.
Muamer: Maar wij moeten het wel doen.
Muamer: Het opent ook het dialoog van verandering naar de toekomst.
Muamer: Wat voor bureau wil je zijn?
Muamer: Dat AI ontkomt er niet aan.
Muamer: Of het goed is, dat weet ik niet.
Muamer: Dat is iets dat we later nog kunnen zien.
Muamer: Maar je ontkomt er niet aan.
Muamer: En met open dialoog om te kijken hoe kunnen wij nou beter worden.
Muamer: En waar gaan we het voor gebruiken.
Muamer: En ook om een keuze te maken.
Muamer: Nee, we gaan niet voor de meuk.
Muamer: De plaatjes maken of de kwantiteit ervan.
Muamer: Dat kan je voor kiezen.
Muamer: Dat doen we niet.
Muamer: Maar we willen niet in de verdediging schieten.
Muamer: Waar ik heel veel andere bureaus en ontwerpers over hoor.
Muamer: Nee, dit is niks voor mij.
Muamer: Dit tast mij in authenticiteit aan.
Muamer: Of mijn kracht als ontwerper.
Muamer: Dat hoor ik ook wel eens.
Muamer: Nee, zo staan we er niet in.
Babette: En hoe zie je dat bij?
Babette: Want jullie gebruiken het.
Babette: Als je kijkt naar de rest van het werkveld.
Babette: Hoe zijn daar de ontwikkelingen?
Muamer: Ja, ik merk toch dat de grote bureaus...
Muamer: die hebben misschien ook het budget om het te doen.
Muamer: Maar die gebruiken het gewoon.
Muamer: Maar ik merk een soort terughoudendheid in kleinere bureaus.
Muamer: Die een hele bepaalde signatuur hebben.
Muamer: Die ze misschien bang zijn te verliezen door het toepas van AI.
Muamer: Het zijn hele bekenden van...
Muamer: ja, dan gaat die AI dat werk overnemen.
Muamer: heb ik geen controle erover.
Muamer: En wij zijn denk ik ook als bureau heel erg op zoek van...
Muamer: hoe kunnen we hem inzetten, zodat we die controle behouden...
Muamer: of eigenlijk nog meer controle kunnen pakken op het ontwerpproces.
Muamer: Ik had laatst ook een gesprek met een ander architectenbureau...
Muamer: en die zei van, wij blijven hier helemaal van weg.
Muamer: Want dit gaat ons gewoon funes zijn.
Muamer: Als architectenbureau en als architect en als ontwerper...
Muamer: is dit de dood van het ontwerpproces.
Muamer: Dat vind ik wel heel heftig.
Mikal: Kon je je vinden in dat standpunt?
Muamer: Nee.
Mikal: Helemaal niet?
Mikal: Nee.
Muamer: Nee, natuurlijk begrijp het wel ergens.
Muamer: Want ik bedoel, als jij hard hebt gestudeerd, lang hebt gewerkt...
Muamer: ...alles altijd zelf hebt moeten doen...
Muamer: ...en er komt iets wat jouw werk een soort...
Muamer: ...dat die dat instant heeft.
Muamer: Een plaatje of een proces of een structuur.
Muamer: Ja, dat kan best intimiderend zijn.
Muamer: Maar dat betekent niet dat jij dan vervangen bent.
Muamer: Of betekent niet dat het minder wordt wat jij doet.
Muamer: Zie het, je ging ook over van de tekentafel naar de computer.
Muamer: Het zijn allemaal dingen waar je op aanpas, denk ik.
Muamer: En ik denk dat het voor iedereen, elk architectenbureau, ontwerper,
Muamer: interieurontwerper, maakt niet uit wie, het kan helpen.
Muamer: Om zijn eigen zichzelf maar weer beter te worden,
Muamer: maar gewoon weer anders te gaan werken.
Babette: En hier zie ik dan een heel mooi bruggetje met het onderwijs.
Babette: Vind jij dat het onderwijs hier een bepaalde rol in zou moeten hebben?
Muamer: Ja, zou moeten zelfs.
Muamer: Als ik nu een junior afstudeer, iemand met een bachelor,
Muamer: Zelfs met een masteropleiding.
Muamer: Ja, eigenlijk kan AI alles wat zo'n junior kan.
Muamer: Dus waarom zou ik dan nog een junior aannemen?
Muamer: Wat natuurlijk nergens op slaat, wil ik nu zeggen.
Muamer: Natuurlijk neem je een junior aan, want je hebt de mens nodig.
Muamer: Die is altijd beter dan AI.
Muamer: En je moet opleiden en je kan hartstikke veel...
Muamer: Dus dat moet, klaar.
Muamer: Maar we moeten wel als opleiding gaan nadenken van...
Muamer: Oké, wat is dan de toegevoegde waarde of de extra waarde van juniors?
Muamer: Voorheen komt de junior aan de slag, wat gaat hij doen?
Muamer: De simpele taak, want die moet het leren.
Muamer: Die moet diagrammen maken.
Muamer: plattegronden, gevels.
Muamer: Dus in ons vakken bij jullie waarschijnlijk zijn het ook starters,
Muamer: takentekeningen maken.
Muamer: Hoe gaan we die extra waarde toevoegen?
Muamer: Ik denk misschien ook wel mooier, dan hoeft die
Muamer: junior dat niet te doen, maar dan kan hij juist veel meer
Muamer: ontwikkelen op zijn ontwerpskills.
Muamer: Dat hij juist daarna nog op zit. Maar hoe combineren
Muamer: je dan met AI? Als AI zo slimmer
Muamer: wordt, zo sneller wordt, zoveel
Muamer: meer kan produceren dan een junior
Muamer: in een dag. Ja, daar moet als opleiding
Muamer: denk ik wel op inspelen.
Mikal: Want als jullie nu nieuwe mensen aannemen, is dit dan ook
Mikal: een onderwerp van de sollicitatieprocedure?
Muamer: Of ze met AI kunnen werken bedoel je?
Muamer: Jawel, ja.
Muamer: En dan meer, hoe werkt diegene
Muamer: die solliciteert met AI? Dat wil ik weten.
Muamer: Op welke creatieve manier ga je ermee om?
Muamer: Want een plaatje vragen of iets opwerken,
Muamer: dat kan iedereen, dat is niet zo spannend.
Muamer: Maar ik vraag altijd, hoe zet jij het in?
Muamer: En hoe wil jij het ontwikkelen?
Muamer: En hoe kan je ons erbij helpen?
Muamer: En hoe kunnen wij wat van jou leren?
Muamer: Wat ik ook gek vind, is dat op die...
Muamer: Ik geef best wel vaak zo'n lezing over AI.
Muamer: En er staan altijd oudere mensen.
Muamer: Ik ben nog jong, dat mag ik zeggen.
Muamer: Maar er staan zelfs nog oudere mensen.
Muamer: Die geven een lezing over AI.
Muamer: En dat begrijp ik niet.
Muamer: Eigenlijk moeten daar jonge mensen staan.
Muamer: Eigenlijk die nog studeren.
Muamer: Of die net klaar met studie.
Muamer: En tegen de huidige werkgevers gaan vertellen hoe je moet werken met AI.
Muamer: Het lijkt me veel logischer.
Babette: Waarom zou je dat verwachten?
Muamer: Nou, omdat iemand die bijvoorbeeld lang werkt ergens.
Muamer: Die heeft alles meegemaakt.
Muamer: En die gaat dingen automatiseren.
Muamer: Zoals het schrijven van een e-mail.
Muamer: En die vindt dat dan geweldig.
Muamer: Of het optimaliseren van een planning.
Muamer: Heb ik net ook geroemd, dat is handig.
Muamer: Maar dat is niet boeien.
Babette: Niet de toegevoegde waarde die je zoekt.
Muamer: Nee.
Muamer: En zo'n bouwbedrijf gaat dan vertellen hoe zij hun processysteem...
Muamer: qua planningen of hun facturatiesysteem hebben opgelost.
Muamer: Of hoe makkelijker ze nu vinden om brieven te analyseren.
Muamer: Of herts te vergelijken.
Muamer: Ja, maar dat is gewoon omdat dat hele vervelende dingen waren...
Muamer: om voorheen te doen.
Muamer: En die heb je kunnen automatiseren door AI.
Muamer: En dat betekent geen innovatie.
Muamer: Ik denk dat studenten en jonge onderwerpers...
Muamer: die kunnen hun opleiding leren van...
Muamer: hoe kan ik het werkelijk toepassen om het vak zo beter te maken?
Muamer: Die zijn nog helemaal niet beïnvloed door het werkende leefdom heen.
Muamer: En die zouden dan op het podium moeten staan tegen ons...
Muamer: om te zeggen van...
Muamer: misschien kunnen jullie dit wel juist toepassen om het bedrijf beter te maken.
Muamer: Dan onderscheid je denk ik ook in dat deel van...
Muamer: alles wat AI kan, dit kan AI niet.
Muamer: Je gaat een soort visie schetsen op iets wat het veld nodig heeft.
Mikal: Ja, want je had het net ook al heel kort over authenticiteit.
Mikal: En dat je dat wel wil bewaken.
Mikal: Hoe doe je dat?
Muamer: Ja, ik zeg dan voornamelijk om AI dan ook echt goed te kunnen gebruiken...
Muamer: moet je een beter ontwerper worden.
Mikal: Ja.
Muamer: Dat klinkt heel gek.
Muamer: Dat is waarvan je denkt, oh nee.
Muamer: Nee, om het echt goed te kunnen gebruiken...
Muamer: moet je juist weten wat jij wilt.
Muamer: Wat jij belangrijk vindt.
Muamer: Je kan niet zomaar vragen, ik heb een plaatje nodig.
Muamer: Of ik heb een tekst nodig.
Muamer: Nee, maar wat voor tekst heb je nodig?
Muamer: Hoe heb je het? Hoe moet je het schrijven?
Muamer: Wat wil je met die tekst uitdrukken?
Muamer: En dat kan alleen maar als je een beter ontwerper bent...
Muamer: die ontdekt is in geschiedenis, in literatuur, in voorbeelden...
Muamer: in goede kunstenaars.
Muamer: Die moet je weten.
Muamer: Want anders ga je behoren bij de generieke hoeveelheid...
Muamer: die altijd hetzelfde doet.
Muamer: Daarom moet je veel meer van dingen weten...
Muamer: om het daadwerkelijk goed te kunnen gebruiken...
Muamer: en daadwerkelijk ook authentiek te zijn en te blijven.
Muamer: Maar ik merk dat ook...
Muamer: dat mensen die je goed kunnen gebruiken...
Muamer: Die hebben ook wel verstand van heel veel andere dingen.
Muamer: Dus niet alleen van het product wat ze willen hebben.
Muamer: Maar de invloed van hoe ze de vraag stellen.
Muamer: En hoe ze die vraag invoeren.
Muamer: Daar gebruiken ze voorbeelden van.
Muamer: Wat ik net zei van literatuur, van kunst.
Muamer: Van een ander voorbeeld, van een referentie.
Muamer: Van iets wat ze hebben gelezen.
Muamer: Als je dat framework goed voor jezelf hebt.
Muamer: Waar je heen wilt.
Muamer: En dat combineert in AI.
Muamer: Dan kan je een hele goede ontwerper van worden.
Babette: Is het ook iets wat je kan ontdekken.
Babette: Juist door dit te doen.
Babette: Dat je misschien eigenlijk.
Babette: Want ik kan me voorstellen voor studenten.
Babette: niet altijd al helemaal weten wat ze willen.
Babette: Dat ze juist hierdoor ook...
Babette: misschien steeds beter leren...
Babette: welke kansen op gaan. Wat voor ontwerper ze willen worden.
Muamer: Ja, dat denk ik echt.
Muamer: Vooral dat stukje brainstormen.
Muamer: In je eentje kan je elke vraag stellen...
Muamer: die je wilt. En daar lacht niemand om.
Muamer: Daar hoef je ook niet over twijfelen.
Muamer: Soms zit je in een groepsdruk en dan durf je iets in die vraag.
Muamer: Maar als je één op één met een AI zit...
Muamer: niemand weet het, behalve die AI.
Muamer: Ik was een schrijfvak gegeven in Delft.
Muamer: En toen heb ik ze alles gewoon met AI laten schrijven.
Muamer: Doe maar gewoon.
Muamer: kijk wat er aan is, want jullie gaan het toch doen
Muamer: dacht ik bij zo, ik ga jullie nu niet verbieden
Muamer: om niet met AI te schrijven, en zie je dat die eerste
Muamer: stukken die ze schrijven, op het eerste oog
Muamer: ziet het er oké uit, omdat het
Muamer: een gegenereerde tekst is, en dan denk ik, oh het ziet er goed uit
Muamer: maar dan ga je lezen, het is allemaal troep in
Muamer: omdat ze niet de juiste vragen hebben, en dan gaan wij
Muamer: tijdens de les gaan we, oké
Muamer: wat heeft AI hier geschreven, wat vind je interessant
Muamer: gaan we het daarover hebben, gaan we erover praten
Muamer: en dan zeg ik, nou oké, dit onderdeel
Muamer: voer dat zin AI in, gaan ze brainstormen
Muamer: van AI wat je hiervan vindt
Muamer: laat AI voor jouw literatuur zoeken
Muamer: En ga die eens lezen.
Muamer: Dat is ook heel handig.
Muamer: Voorheen moest je bijvoorbeeld best wel moeite doen om in de bibliotheek te gaan.
Muamer: De juiste literatuur te vinden.
Muamer: En dan had je vijf, zes boeken.
Muamer: En dat was eigenlijk eentje maar goed.
Muamer: En nu kan je toch gewoon heel snel boeken vinden.
Muamer: Die aansluiten op wat je wilt.
Muamer: Dus het kan echt een soort.
Muamer: Nou ja, ook een assistent zijn om jezelf te ontwikkelen.
Muamer: En het mooie vind ik ook wel.
Muamer: Je kan hem ook vragen.
Muamer: Ja, dan wat ik ook studenten zeg.
Muamer: Oké, maak iets met AI.
Muamer: Ga dan zelf samenvatten terug naar AI.
Muamer: Wat jij van hebt geleerd.
Muamer: En vraag dan naar je.
Muamer: Heb ik het goed begrepen?
Muamer: En waar mis ik nog kennis?
Muamer: En dan gaat die AI-toets op die kennis.
Muamer: Of geeft hij nog advies waar je nog in moet verdiepen.
Muamer: Dus het sturen van die AI op een spanningspartner.
Muamer: In plaats van een resultaat.
Muamer: Dat werkt altijd beter.
Muamer: Ik denk dat heel veel studenten.
Muamer: Uitbehouden mensen geïnteresseerd zijn in dingen.
Muamer: Maar niemand ze goed kan uitleggen.
Muamer: Of de juiste tekst niet kunnen vinden.
Muamer: Die bij hen past om het te begrijpen.
Muamer: En AI kan ook wel een middel zijn.
Muamer: Om het op jouw manier te leren.
Muamer: Om jouw interesse.
Muamer: Ik vind dit interessant.
Muamer: Leg het me uit.
Muamer: Dat vind ik heel mooi.
Muamer: Hier kan je vragen.
Muamer: Leg het me in kindertaal uit.
Muamer: Of leg het me uit.
Muamer: Alsof ik tien jaar ben.
Muamer: Dan legt hij het heel simpel voor je uit.
Muamer: En dat geeft jou weer een soort van zelfvertrouwen.
Muamer: Oh, ik begrijp dit.
Muamer: En dan ben je weer bereid om door te studeren.
Muamer: Door te leren.
Muamer: Het is ook een hele mooie manier.
Muamer: Om op jouw manier kennis te vergaren.
Muamer: Wat jij interessant vindt.
Muamer: Op door te bouwen.
Babette: Ik hoorde je net ook zeggen.
Babette: Op het eerste ogenblik ziet het er best wel oké uit.
Babette: Maar uiteindelijk is het best
Babette: Jij ziet dat, want jij hebt veel kennis hierin.
Babette: Zien studenten dat ook?
Babette: Moet je ze heel erg daarin meenemen?
Muamer: En in eerste instantie denken ze van...
Muamer: Nou, dit is toch prima?
Mikal: Ja, dit is toch goed.
Muamer: Ja, dat hebben ze altijd.
Muamer: Maar ik vind dat leuk.
Muamer: Ga je gewoon na ze zitten, even één op één.
Muamer: Dat kan twintig minuten kunnen doen.
Muamer: En dan gaan we gewoon door die teksten heen.
Muamer: En dan ga ik ze vragen, wat doe je hier nou mee?
Muamer: Wat vind je hier nou goed aan?
Muamer: En dat is heel mooi.
Muamer: Dan gaan ze struikelen over hun woorden.
Muamer: En dan hebben ze geen idee, want ze weten dat de AI is gemaakt.
Muamer: Ze hebben geen idee wat er staat.
Muamer: maar de volgende keer zeg ik dan
Muamer: oké onderzoek die drie vier punten
Muamer: dan gaan we nog een keer zitten en dan ga je het maar uitleggen
Muamer: en dan zie ik dat ze onwaaise
Muamer: onderzoek hebben gedaan door middel van AI
Muamer: maakt niet uit wat, maar ze zijn er wel ingedoken
Muamer: dat vind ik wel leuk om te zien
Muamer: en dan hebben ze opeens in plaats van een klein dingetje
Muamer: hebben ze opeens vijf dingen geleerd
Muamer: en dan breid je die weer uit, heb je weer tien dingen geleerd
Muamer: en dan zeg ik oké ga nu het
Muamer: de paper wat je ook aan het maken hebt
Muamer: weer met AI schrijven
Muamer: maar met de input die je nu hebt, dus je kan een hele andere prompt geven
Muamer: en dan komen er opeens onwaais goede teksten uit
Muamer: Ze weten dan ook precies waar dat dan hoort en hoe de tekst opbouw is.
Muamer: Dus ja, je moet ze wel een beetje sturen.
Muamer: Maar dat is gewoon, als je eens één keer door die tekst heen loopt...
Muamer: dan is het ook confronterend genoeg, merk ik vaak.
Mikal: Je bent behoorlijk positief over AI.
Mikal: Zitten er ook nog haken en ogen aan, wat jou betreft?
Mikal: Zijn er dingen waar je twijfels over hebt?
Muamer: Jawel, ik ben er heel erg positief over.
Muamer: Ik vind het gewoon interessant, zo nieuwe dingen die er voorbij komen...
Muamer: voor het veld en voor de architect.
Muamer: Dat zie ik wel gewoon interessante dingen.
Muamer: Waar ik bang voor ben, is dat we het als waarheid gaan zien.
Muamer: Maar laatst ook, als ik me niet meer gesprek,
Muamer: ik heb het even op ZGPT opgezocht.
Muamer: Dus dit, ja, ik denk, ja.
Muamer: Als ik nou zo'n gesprek met je moet voeren,
Muamer: dan vind ik een beetje raar.
Muamer: Dus de gevaren vind ik gewoon dat we wel te snel tevreden zijn
Muamer: met wat eruit komt.
Mikal: Met het eerste antwoord.
Muamer: Exact.
Muamer: Het is ook niet iets slims.
Muamer: Het is gewoon een artificial intelligence.
Muamer: Het is gewoon gebouwd op modellen.
Muamer: Het is een best interessant ding, maar het is geen mens.
Muamer: Wat belangrijk is bij een ontwerpbureau, is niet dat het goed gaat.
Muamer: Het belangrijke bij een architectenbureau is dat het juist fout gaat.
Muamer: Het leren van elkaar dat als we in zo'n sessie zitten met ontwerpen,
Muamer: dat de koffie mors, of dat iemand te laat is,
Muamer: of dat je boos wordt op elkaar, dat je niet eens bent met elkaar.
Muamer: Dat is belangrijk voor een ontwerpproces.
Muamer: Maar niet van, je vraagt hem en hij probeert altijd te sturen naar een goed antwoord.
Muamer: Dan komt er alleen maar onzin uit.
Muamer: Die fouten zijn zo belangrijk.
Muamer: We willen alles optimaliseren en beter.
Muamer: Maar als alles perfect is in zo'n ontwerpproces...
Muamer: dan krijg je allemaal slechte dingen, denk ik.
Mikal: Kun je misschien een voorbeeld geven van iets wat jullie hebben geprobeerd...
Mikal: maar waarvan echt zoiets al van...
Mikal: oké, hier gaan we het dus niet voor je inzetten?
Muamer: Bijvoorbeeld beelden maken.
Muamer: Dat was echt heel erg leuk aan het begin.
Muamer: Want er kwamen die rare dingen.
Muamer: Maar wij merkten dat we gingen stoppen met ontwerpen...
Muamer: doordat we een heel mooi plaatje hadden.
Muamer: Want dan kwam je bij een opdrachtgever.
Muamer: Of je kwam ergens en zegt.
Muamer: Dit is precies wat ik wilde.
Muamer: Dan ga je daarmee verder.
Muamer: En dan denk ik.
Muamer: Nu slaan we een paar stappen over.
Babette: Welke stappen sla je dan over?
Muamer: Daadwerkelijk nadenken over het ontwerp nog.
Muamer: Zo'n rendering is zo indrukwekkend.
Muamer: Dan vraag ik me af.
Muamer: Hebben we wel genoeg gekeken naar de publieke ruimte?
Muamer: Hebben we genoeg gekeken naar de entree?
Muamer: Hoe kom je dat gebouw binnen?
Muamer: Hoe wordt dat element nou gebruikt?
Muamer: Want op zo'n rendering is alles perfect.
Muamer: Supermooi.
Muamer: Dus ik ga liever nog een paar stappen terug.
Muamer: en laat de ontwerpers nog even haltmatig dingen schetsen, fouten maken, collages,
Muamer: maar gewoon even testen dat we die dingen hebben besproken.
Muamer: En dan komt die mooie rendering op het eind wel.
Babette: Ja, dus er wordt veel gefocust op het eindresultaat dan,
Babette: terwijl eigenlijk al die tussenstappen, daar ga je te snel doorheen.
Babette: En daarin kunnen best wel wat fouten zitten.
Muamer: Ja, dus daarom zeggen wij van, natuurlijk af en toe gebruik ik nog wel
Muamer: mijn beeld even op te werken of zo.
Muamer: Maar wij doen heel veel softmaps, van die zachte kaarten.
Muamer: Dus tekenen voor een stuk stad.
Muamer: Maar dan proberen we ook de zachte waarding kwijt te kunnen.
Muamer: Dus door middel van tekst op te schrijven.
Muamer: Wat de emoties van de ruimte en de kleur gebruikt.
Muamer: Dus eigenlijk tekst en tekenen met elkaar combineren.
Muamer: En dat doen we eigenlijk het meest.
Muamer: En dat gaat allemaal met de hand.
Muamer: Dit is iets wat jij gewoon nog niet kan.
Muamer: Is een zachte kaart maken.
Muamer: Trainen we al twee jaar.
Muamer: Ik heb vanalles geprobeerd, maar dat lukt hem gewoon niet.
Muamer: En daar ben ik heel blij mee.
Muamer: Dat is heel mooi.
Muamer: Dus dan zie je gewoon dat laten we hem maar lekker die mooie plaatjes maken.
Muamer: Maar dan blijven wij op die zachte kaarten.
Babette: En heeft het ook gestimuleerd om je nog bewuster te worden van die zachte kaart?
Muamer: Ja, absoluut.
Muamer: En er is natuurlijk een hele trend nu ook.
Muamer: Nou, zachte kaarten was...
Muamer: Ik studeerde één of twee iemand in de Master die dat deed.
Muamer: En nu zie je gewoon heel veel studenten die kiezen voor zo'n zachte kaart.
Muamer: Om juist die dingen te maken.
Muamer: Bijvoorbeeld een poster van twee bij drie meter.
Muamer: Die gaan dan helemaal met de hand tekenen.
Muamer: Zo'n Carlijn Kingma.
Muamer: Ken je haar?
Muamer: Die heeft dat waterwerk van het geld.
Muamer: Die heeft zo'n heel mooie kartografische tekening gemaakt.
Muamer: En dat inspireert studenten ook om gewoon alles een keer met de hand te tekenen.
Muamer: En op jouw manier gewoon fout te maken.
Muamer: En ik ben blij dat ik ook studenten zie die zeggen.
Muamer: Ik ga gewoon niet in AI werken.
Muamer: Ik ga dat allemaal met de hand doen.
Muamer: En dan ondersteunt AI mij wel in het proces om de juiste tekening te maken.
Mikal: De laatste vraag die we altijd hebben is.
Mikal: Heb je nog kijk of lees of luister?
Mikal: tips? Ja, heb
Muamer: ik, maar niet een AI-boek.
Muamer: Mag dat ook? Van mij
Muamer: wel. Ik heb een, het is
Muamer: wel een oud boek, het heet Think and Grow
Muamer: Rich. Ik weet niet of jullie kennen, van
Muamer: Napoleon Hill. Nee.
Muamer: Het is geschreven tijdens de
Muamer: grote crisis van de jaren 30,
Muamer: volgens mij, The Great Depression.
Muamer: Maar ik denk dat het boek
Muamer: extreem waardevol is in een tijd
Muamer: met AI. Want toen stond de wereld ook
Muamer: op het veranderen, nieuwe ondernemingen,
Muamer: nieuwe artiesten kwamen toen
Muamer: op een nieuwe manier van creativiteit.
Muamer: Maar het boek is nog steeds relevant in een tijdperk...
Muamer: waarbij weer zo'n grote slag komt met AI.
Muamer: Die zou ik heel aanraden.
Muamer: Think and Grow Rich.
Muamer: En met rich gaat het niet om geld, het gaat om iets anders.
Mikal: Ja.
Mikal: Oké.
Muamer: Ja, mooi.
Mikal: Dankjewel.
Mikal: Bedankt voor het gesprek.
Mikal: Graag gedaan.
Babette: Dankjewel.
Muamer: Jullie bedankt.
Mikal: Tot de volgende keer.
Muamer: Doei.